گزارش برنامه قله سبلان ۱۶-۹۱/۴/۱۵
عنوان برنامه: صعود قله سبلان| ارتفاع: ۴۸۱۱ متر | نام منطقه: مشکین شهر
تاریخ برنامه: ۱۶-۹۱/۴/۱۵ | سرپرست: آقای محمود آرین
تهیه کننده گزارش: آقای مجید مشکوری | عکاس: آقای محمد گلشن
آقایان:محمود آرین، کامران هدایت، منوچهر هدایت، حامد میرداوودی، حامد ارشدی فرد، مجید مشکوری، محمد مرتضوی، سینا شفیع زاده، محمد گلشن
خانمها: مریم محمدصالح، فاطمه ترابیان، آزاده پور سیاح، فرزانه ولی پوری، عطیه محمد شیرازی
توضیحات منطقه:
ساوالان: معنی کلمه ساوالان که از دو کلمه ساو (باج) و آلان (گیرنده) تشکیل شده است، باج گیرنده می باشد. در برخی نوشته ها معنی ساوالان را گیرنده آب (سوالان) یا گیرنده صدا عنوان کرده اند. در منابع فارسی ساوالان با نام سبلان شناخته می شود که آن را از باران بزرگی به نام سبل می دانند. کوه آتشفشانی ساوالان در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۵۰ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۸درجه و ۱۷دقیقه شمالی قرار گرفته است. رشته کوه سبلان از دره قره سو در شمال غرب اردبیل و در جهت شرقی و غربی به طول ۶۰ کیلومتر و عرض ۴۵ کیلو متر تا کوه قوشا داغ اهر ادامه می یابد، سطحی که بوسیله آن در آذربایجان اشغال شده است حدود ۶۰۰۰ کیلو متر مربع می باشد و در دامنه های خود سه شهر زیبا یعنی سراب، اردبیل و مشگین شهر و بیش از ۱۰۰۰ آبادی را جای داده است. از نظر زمین شناسی ساوالان دو مرحله آتشفشان عمده داشته است. فعالیت قدیمی از (ائوسن) شروع گردیده ولی آنچه که کوه سبلان را بوجود آورده در مرحله دوم (پلیوسن – کوارتنر) شروع به فعالیت نموده و تا عصر بعد از آخرین یخبندان هم ادامه داشته است.
گدازه های آتشفشان ساوالان مساحتی معادل ۱۲۰۰ کیلومتر مربع را اشغال نمودهاند. در کوه سبلان، محل هایی دیده میشود که برف دایمی و یخچال جاودانه دارند و علت آن بارندگی به نسبت زیاد و ارتفاع نقاط است. حدود برفهای دایمی سبلان از ۴۰۰۰ متر تا ۴۱۰۰ متر دامنه شمالی است که آثار یخچال قدیمی نیز در این حدود به خوبی دیده می شود.
آتشفشان سبلان:
آتشفشان سبلان از نوع آتشفشان نقطه ای و مخروط مختلف است که از نظر ساختمان و حجم، شبیه آتشفشانهای قاره ای ولی از نظر ترکیب شیمیایی شباهتی با انواع حاشیه قاره ای ندارد. ارتفاع آتشفشان سبلان از سطح دریا ۴۸۰۰ متر و گدازه ی آن مساحتی معادل ۱۲۰۰ کیلومتر مربع را در بر می گیرد.
قلل ساوالان:
سلطان: قله اصلی یا آتشفشان ساوالان که یکی از زیباترین قلل آتشفشانی ایران و جهان که به آن لقب «سلطان» داده اند بلندترین نقطه آذربایجان (۴۸۱۱ متر) و پس از دماوند، دومین قله آتشفشانی خاموش معروف ایران است. قله سلطان به شکل مخروط زیبایی است و حدود پنج کیلومتر مربع مساحت دارد. دهانه آتشفشان خاموش آن در جنوب شرقی قله و در داخل این دهانه دریاچهای با محیط بیضی شکل به اقطار ۱۴۵ و ۸۰ و عمق تقریبی ۴۰ متر وجود دارد. آب دریاچه ۲۵ متر پایین تر از لبه های مخروط آتشفشانی است و در ردیف دریاچه های آتشفشانی محسوب می شود که از لحاظ علم دریاچه شناسی یا لیمنولوژی درجهان بی نظیر است. آب آن به استثنای اواسط تیر ماه تا اوایل شهریور در تمام فصول سال یخ بسته و منجمد است و درجه حرارت آن از درجه حرارت محیط تبعیت می کند و آب آن تنها از طریق ریزش برف و ذوب آن تامین می شود. آب آن آبی مایل به سبز و زلال که از نظر شیمیایی جزو آبهای سولفاته کلسیک و سدیک بسیار سبک و غنی از سیلیس است. مشهور است که قبر زرتشت پیامبر در کنار این دریاچه و زیر یکی ازتخته سنگ ها قرار دارد. سنگ معروف محراب در قسمت شمالی قله سلطان و در مسیر جبهه ی شمال شرقی واقع است که در کتاب معجم البلدان به قبور حضرت حامد (گائوماته زرتشت) و حضرت هودپیامبر (سپیتمه جمشید)در زیر این سنگ اشاره شده است. گویند سنگ محراب محل عبادت زرتشت بوده است.
هرم داغ: دومین ناحیه مرتفع ساوالان بعد از سلطان، ستیغ بزرگی است که به نام هرم داغ یا سبلان کوچک شناخته می شود. هرم داغ شامل سه قله می باشد، بلندترین آن هرم ۱ با ارتفاع ۴۵۸۷ متر و دیگر قلل آن از سمت هرم ۱ به ترتیب هرم ۲ و هرم ۳ نامیده می شوند.
کسری: سومین قله مرتفع ساوالان کسری یا آقام داغ با ارتفاع ۴۵۷۷ متر می باشد.
دریاچه ی سبلان:
همانطور که گفته شد، قله سبلان با ۴۸۱۱ متر ارتفاع از سطح دریا، آتشفشانی خاموش است که قله آتشفشانی آن حدود پنج کیلومتر مربع مساحت دارد. محفظه آتشفشانی در جنوب شرقی قله و در داخل این مخروط دریاچهای با محیط بیضی شکل به اقطار۱۴۵ و ۸۰ متر وجود دارد و در ردیف دریاچههای آتشفشانی محسوب می شود. آب دریاچه ۲۵ متر پایینتر از لبههای مخروطی آتشفشانی است. آب آن به استثنای اواسط تیر ماه تا اوایل شهریور ماه در تمام فصول سال یخ بسته و منجمد است و درجه حرارت آن از درجه حرارت محیط تبعیت می کند و آب آن تنها از طریق ریزش برف و ذوب آن تأمین می شود. آب آن آبی مایل به سبز و زلال است که از نظر شیمیایی جزء آبهای سولفاته کلسیک و سدیک بسیار سبک و غنی از سیلیس است.این دریاچه ی قلهای یکی از زیباترین و منحصر به فردترین دریاچههای کوهستانی است که همه ساله علاقمندان زیادی برای دیدار ازآن به سوی قله سلطان سبلان روانه می شوند.
آبگرم شابیل:
چشمه ی شابیل در مسیر صعود به سبلان با دمای ۴۹ درجه سانتی گراد و دبی ۵ لیتر در ثانیه واقع است. مجتمع آب درمانی شابیل در دو طبقه شامل بخش های مجزای زنانه و مردانه و هرکدام مجهز به استخر، سالن دوش، رستوران، سوئیت، سونا و جکوزی احداث گردیده و آماده بهره برداری است.
شیروان درهسی (دره شیروان):
یکی از یازده زیستگاه وحشی است که در منطقه سبلان واقع شدهاست. شیروان درهسی حدودا در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی مشکین شهر و در نزدیکی لاهرود قرار دارد، ارتفاع آن از سطح دریا ۲۲۰۰ متر و مساحت آنرا ۷۵ کیلومتر تخمین زدهاند. شیروان دره سی دره عمیق و عریض استکه بریدگیهای دیوارههای صخرهای، چشم انداز ویژهای به این منطقه بخشیدهاست وسنگها در آن به صورت تندیس هایی دیده میشوند که گویی هرکدام به دست هنرمندی با ذوق تراشیده شدهاست. این دره از قسمت جنوب به دامنه شمالی سبلان (هرم) از شرق به جاده لاهرود – شابیل، از غرب به هوشنگ میدانی و از شمال به زمینهای روستای قلچقلو منتهی میشود.
این زیستگاه محل زندگی دائمی و حوش متعددی چون خوک، روباه، گرگ، قوچ و میش ارمنی، خرس قهوهای، کبک، قمری و … می باشد.
گیاهان منطقه سبلان:
فصل بهار آغاز رویش گیاهان مرتعی بوده که با ذوب شدن تدریجی برفهای زمستانی شروع می شود و در این مرحله مراتع را ژئوفیت های گلدار می پوشاند، مراتع سبلان هفت گونه اصلی دارد که پنج گونه از آنها به تیره لاله و یک گونه به تیره آلاله و گونه دیگر به تیره زنبق تعلق دارد.
حیات وحش سبلان:
گونه های مهم حیات وحش این منطقه عبارتند از:خرس قهوه ای، کل و بز (پازن)، انواع سمور، گرگ، روباه، راسو، گراز، شغال، خرگوش، عقاب طلایی، طرلان، قرقی، انواع سهره، جغد،زنبور خوار، هدهد، انواع چلچله، انواع چکاوک، پرستو، کبک دری، باد خورک، انواع کلاغ و …
مسیر های صعود به قله سبلان:
مسیر صعود از جبهه شمال شرقی: آبگرم شابیل از گذشته به عنوان مبدا صعود از مسیر های ذکر شده مطرح بوده و با وجود راه ماشین رو تا پناهگاه به مسیر اصلی صعود تبدیل شده است. برای رسیدن به آبگرم شابیل باید از شهر لاهرود واقع در جاده اردبیل به مشکین شهر به سمت جنوب پیش رفته و با گذر از کناره دره بسیار زیبای شیروان دره به شابیل رسید. مسافت شابیل تا پناهگاه را می توان با لندرورهای کرایه ای (در مدت نیم ساعت) و یا پیاده (در مدت سه الی چهار ساعت) طی کرد.
رایج ترین مسیر برای صعود به کوه ساوالان، مسیر پناهگاه شمال شرقی است. این مسیر برای کوهنوردانی که اولین صعودشان بوده و راهنما هم ندارند بهترین مسیر می باشد. چون وجود راه اتومبیل رو تا پناهگاه سبب شده اغلب کوهنوردان نا آشنا به محل، به راحتی خود را به پناهگاه برسانند و ازطرف دیگر مسیر پناهگاه تا قله کاملا پاکوب بوده ومشخص است و در بیشتر قسمت های مسیر پرچم های راهنما هم وجود دارد.
برای رسیدن به پناهگاه می توان از مسیر دیگری هم استفاده کرد که زیباتر و خلوت تر از مسیر شابیل می باشد. برای صعود به پناهگاه از این مسیر باید قوتورسویی را به عنوان مبدا حرکت انتخاب کرد. قوتورسویی آبگرم بسیار جالب و کم نظیری است که در نزدیکی شابیل قراردارد. قبل از رسیدن به خود قوتورسویی و وقتی جاده به طرف شمال پیچیده و از سبلان دور می شود، باید از اتومبیل پیاده شده و وارد دره قوتور سویی شده و در مسیر جنوب و به طرف سبلان حرکت کرد. این دره بسیار زیبا بوده وعلاوه بر سرسبزی دارای آبشاری جالب نیز می باشد. چشمه گوگرد داری هم با آبدهی بالا درون دره وجود دارد که برخلاف قوتورسویی آب آن سردبوده و در نوع خود جالب است .پس ازحدود نیم ساعت پیاده روی در داخل دره به چشمه کوچکی خواهید رسید که درطرف راست رودخانه قرار دارد. دراین نقطه باید درجهت غرب از دره خارج شوید و از چند سربالایی بالا رفته و بطرف چپ قله حرکت کنید تا پناهگاه رویت شود. این مسیر هم ازقوتورسویی تا پناهگاه نیاز به حدود چهار الی پنج ساعت پیاده روی خواهد داشت. از پناهگاه تا قله بسته به سرعت حرکت چهار الی پنج ساعت کوهپیمایی نیاز خواهد بود.
مسیر صعود از جبهه جنوبی: پیست اسکی آلوارس مبدا صعود از جبهه جنوبی می باشد. پیست اسکی آلوارس از سرعین حدود ۳۰ کیلومتر فاصله دارد و راه آن آسفالت می باشد. قبل از رسیدن به پیست اسکی تقریبا ۲۰۰ الی ۳۰۰ متر مانده به پیست اسکی الوارس در سمت چپ راه شوسه عشایر به چشم می خورد که در امتداد کوه بالا رفته. مسیر را می توان با ماشین شاسی بلند در حدود ۲۰ دقیقه تا محل چای گوزی که اولین چادر عشایرنشین موجود در مسیر که به علی اوباسی شناخته می شود و در این محل قرار دارد طی کرد و پیاده حدوداً ۲ ساعت زمان می برد. البته در مسیر جبهه جنوبی هیچ پناهگاه یا جان پناهی وجود ندارد و بایستی برنامه صعود طوری تنظیم شود که بتوان در کنار چادرهای عشایر شب را سپری کرد. از کنار چای گوزی مسیر اصلی صعود شروع می شود که دو مسیر جهت رسیدن به قله وجود دارد که مسیر اول از منطقه قره مسجد می گذرد و بیشتر صعودها از این مسیر می باشد و تا قله بسته به سرعت حرکت ۵ الی ۶ ساعت کوه پیمایی نیاز خواهد بود.
مسیر صعود از جبهه غربی: برای صعود از این مسیر نیز می توان از شابیل شروع به حرکت نمود و پس از عبور از چادرهای عشایر خاوندی، از سمت غرب قله یاپراق، از روی یال و با استفاده از مسیر پاکوب به جانپناه غربی در ارتفاع ۴۲۰۰ متر رسید. ادامه مسیر نیز تا قله پاکوب بسیار مشخصی دارد و پیمایش آن حدود ۲ ساعت زمان نیاز دارد.
در جبهه ی غربی قله سلطان و در کنار جانپناه، سنگی به شکل عقاب به نام قارتال (در ترکی آذربایجان به معنی عقاب) قرار دارد که در طول زمان به نماد سبلان تبدیل شدهاست. این قطعه سنگ به شکل عقابی است که نشسته و سر را به جانب شرق چرخانده است.
متن گزارش :
طبق قرار قبلی بنا بود همگی ساعت ۲۰:۳۰ روز چهارشنبه مورخ ۱۴/۴/۹۱ در ترمینال غرب تهران حاضر باشند و راس ساعت ۲۱ اتوبوس شروع به حرکت نماید. با توجه به تاخیر اتوبوس زمان حرکت با نیم ساعت تاخیر انجام گرفت. صبح پنج شنبه به اردبیل رسیده و توسط ماشین مینی بوسی که از قبل هماهنگ شده بود به سمت قهوه خانه ای که در همان نزدیکی بود رفتیم. پس از خوردن صبحانه حدود ساعت ۷:۳۰ به سمت مشکین شهر حرکت کردیم. ساعت ۹:۱۵ به شابیل رسیدیم و پس از جمع آوری کوله ها و نرمش که همگی این کارها ۱۵ دقیقه به طول انجامید شروع به حرکت نمودیم. لازم به ذکر است مسیری که از قبل تعیین شده بود مسیر غربی سبلان بود اما به دلیل پیش بینی سایت های هوا شناسی به صاعقه و بارندگی بنا به تشخیص سرپرست تصمیم بر صعود از سمت شمال شرق گرفته شد.
ساعت ۱۲:۴۵ به پناهگاه رسیده و در آنجا در اتاقی که از قبل هماهنگ شده بود مستقر شدیم. عده ای از اعضا برای هم هوایی به ارتفاعات اطراف پناهگاه رفتند. که از این میان برای دو نفر که به قله یاپراق (قله فرعی سمت غرب یخچال شمالی) صعود کرده بودند اتفاق جالبی افتاد و به یک خرس مادر و توله اش برخودند که خرسها پس از دیدن دوستانمان فرار کرده بودند.
روز جمعه ساعت ۳:۳۰ بیدار شدیم. راس ساعت ۴:۲۰ از پناهگاه خارج شده و پس از نرمش شروع به حرکت نمودیم. راس ساعت ۸:۲۰ به روی قله رسیدیم و پس از گرفتن عکس و یک استراحت محدود شروع به برگشت کردیم و حدود ساعت ۱۲ ظهر به پناهگاه رسیدیم.
پس از استراحتی کوتاه و جمع آوری لوازم توسط ماشین به شابیل برگشتیم و تا رسیدن مینی بوس در همانجا ماندیم و از آب گرم شابیل هم بهره مند شدیم. راس ساعت مقرر یعنی ۱۶ مینی بوس آمد و به اردبیل برگشتیم و پس از به امانت گذاشتن وسایلمان در ترمینال، زمان اندکی برای صرف آش دوغ و کباب در شهر گذراندیم. راس ساعت ۲۱ اتوبوس حرکت کرد و ساعت ۶:۳۰ شنبه ۱۷/۴/۹۱ به ترمینال تهران رسید.
هزینه کل برنامه برای هر نفر: ۵۱۰۰۰ تومان شامل:
بلیت اتوبوس رفت و برگشت برای هر نفر ۲۶۰۰۰ تومان
کرایه مینی بوس دربستی ۱۱۰۰۰۰ تومان
اجاره اتاق پناهگاه ۴۰۰۰۰ تومان
کرایه لندرور برای برگشت به شابیل هر نفر ۶۰۰۰ تومان
هزینه روز برنامه هر نفر ۳۰۰۰ تومان و سایر هزینه های متفرقه
در خاتمه از راهنماییهای آقای حاج صالح آبروش از پیشکسوتان کوهنوردی شهرستان اردبیل تشکر و قدردانی می نماییم.
شماره تلفنهای مورد نیاز :
آقای داننده ۰۹۱۴۴۵۱۳۴۴۶ راننده هیوندا دربستی اردبیل
آقای علی فتح الهی ۰۹۱۴۹۵۵۴۷۲۱ مسئول پناهگاه سبلان
