کوه نوردان ایرانی فاتح قله های 8000 متری

سایت کوه نوردان زرتشتی ایران نام کوه نوردان ایرانی فاتح یکی از ۱۴ قله ۸۰۰۰ متری را گردآوری نموده است. صعود کوه نوردان ایرانی به قله های هشت هزارمتری یکی از افتخارات دنیای کوه نوردی است.

در این لیست عظیم قیچی ساز با ۱۱ صعود که بجز اورست باقی آنها بدون استفاده از کپسول اکسیژن و نیز عنوان نخستین ایرانی به قله های آناپورنا، ماکالو و کانچن چونگا صعود کرده است.

عظیم قیچی ساز، پرافتخارترین …

۱- اورست ۸۸۴۸ متر

• هومن آپرین نوامبر ۱۹۹۰ (با تابعیت آمریکایی )
• جلال چشمه قصابانی(همدان)- محمد حسن نجاریان(زنجان)- حمید رضا اولنج(همدان) – محمد اوراز(آذربایجان غربی- نقده) ۳۰ اردیبهشت ۷۷
• سعید طوسی ۳۱ اردیبهشت ۱۳۷۹
• اقبال افلاکی(تهران)- جلال چشمه قصابانی(همدان)- محمود شعاعی(تهران)- رضا زارعی(تهران)- محمود گودرزی(چهارمحال و بختیاری -شهرکرد) -رضا بهادرانی(کرمانشاه)- عظیم قیچی ساز(آذربایجان شرقی – تبریز)- فرخنده صادق(تهران)- لاله کشاورز(سیستان و بلوچستان – زاهدان) ۹ خرداد ۸۴
• از مسیر جبهه شمالی اورست عارف گرانمایه (تهران) و نیما یزدی پور(تهران) ۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۸
• مهدی عمیدی (خراسان رضوی – مشهد) ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۰
• حمید دهقان (کردستان-سنندج) ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۰
• پروانه کاظمی (تهران) ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۱
• رضا شهلایی (کرمانشاه) ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۱

۲- کی ۲ – ۸۶۱۱ متر

• کاظم فریدیان (تهران) ۲۹ تیر ۱۳۸۶
• عظیم قیچی ساز (آذربایجان شرقی – تبریز) ۱۰ مرداد ۹۱

۳- کانچن چونگا ۸۵۸۶ متر

• عظیم قیچی ساز (آذربایجان شرقی – تبریز) ۳۰ اردیبهشت ۹۰
• رضا شهلایی (کرمانشاه) ۳۰ اردیبهشت ۹۲

۴- لوتسه ۸۵۱۶ متر

• جلال چشمه قصابانی(همدان)- محمد حسن نجاریان(زنجان)- اکبر مهدیزاده(آذربایجان غربی- نقده) – رضا بهادرانی(کرمانشاه)- امین عظیمی(همدان)- مقبل هنرپژوه((آذربایجان غربی- بوکان) ۲۶ اردیبهشت ۸۱
• اقبال افلاکی(تهران)- داود خادم(تهران)- محمد اوراز(آذربایجان غربی- نقده) – رضا زارعی- (تهران) حمید ناصری(آذربایجان شرقی- سراب) – رضا سلیمانی(آذربایجان غربی- نقده) ۲۷ اردیبهشت ۸۱
• حسین بهمنیار (خراسان شمالی – بجنورد) ۲۹ اردیبهشت ۹۰
• مهدی عمیدی (خراسان رضوی-مشهد) ۳۱ اردیبهشت ۹۰
• پروانه کاظمی (تهران) ۵ خرداد ۹۱
• دکتر علیرضا بهپور – مرتضی رمضانی ۳۱ اردیبهشت ۹۲

۵- ماکالو ۸۴۸۵ متر

• عظیم قیچی ساز (آذربایجان شرقی – تبریز) ۴ اردیبهشت ۹۲

ماکالو قله فرعی – برج سنگی

• اقبال افلاکی(تهران)- داود خادم (تهران)- جلال چشمه قصابانی(همدان)- محمد حسن نجاریان-(زنجان) محمد اوراز(آذربایجان غربی- نقده) – رضا زارعی- اکبر مهدیزاده(آذربایجان غربی- نقده) ۲۳ اردیبهشت ۸۰
• حسین مقدم (زنجان)- محمود هاشمی (تهران) ۲۱ اردیبهشت ۹۱

۶- چوآیو ۸۲۰۱ متر

• میشا سالکی ۱۹۹۲
• محمد اوراز(آذربایجان غربی- نقده) -داود خادم(تهران)- رضا زارعی (تهران) جعفر فرجی(آذربایجان غربی- نقده) – محمد گلپریان (همدان) -اکبر مهدیزاده(آذربایجان غربی- نقده) – نیما یزدی پور (تهران) ۲۱ اردیبهشت ۷۹

۷- دائولاگیری ۸۱۶۷ متر

• عظیم قیچی ساز(تبریز)- محمود هاشمی (تهران)- ایرج معانی (اردبیل)- سیدواسع سید موسوی (سنندج)- مجید نعمت الهی (الیگودرز)
• مهدی عمیدی (خراسان رضوی- مشهد)جمعه ۲۸ اردیبهشت ۹۱

۸- ماناسلو ۸۱۶۳ متر

• محمد جعفر اسدی (همدان)۲۰ مهر ۱۳۵۵
• مهدی عمیدی (خراسان رضوی – مشهد) ۷ خرداد ۱۳۸۸
• محمد حسن نجاریان(زنجان)، علی بیات‌منش(زنجان)، مجتبی مقدادی(زنجان)، حسین مقدم(زنجان)، سعید کریمی(زنجان)، کریم بیگدلی(زنجان)، علی علیمحمدی (مرکزی-اراک) پروانه کاظمی (تهران) ۹ اردیبهشت۹۰
• محمود هاشمی (تهران) و ایرج معانی (اردبیل) ۱۹ اردیبهشت ۹۰
• امید آمحمدی (تهران)- عبدالحسین صالحی (البرز-کرج) ۲۱ اردیبهشت ۹۱
• عظیم قیچی ساز (آذربایجان شرقی – تبریز) – مهدی قلی پور(آذربایجان شرقی – تبریز) ۸ مهر ۱۳۹۱

۹- نانگاپاربات ۸۱۲۶ متر

• لیلا اسفندیاری (تهران)- حسین ابوالحسنی (تهران)- سهند عقدایی (تهران)- کاظم فریدیان (تهران)- احسان پرتوی نیا(کرج) – ۲۷ تیر ۱۳۸۷
• عظیم قیچی ساز (آذربایجان شرقی – تبریز) ۱۸ تیر ۱۳۸۹

۱۰ – آناپورنا ۸۰۹۱ متر

عظیم قیچی ساز (آذربایجان شرقی- تبریز) ۱۷ اردیبهشت ۹۱

۱۱- گاشربروم ۱ ۸۰۸۰ متر

• مهدی اعتمادی فر (تهران) ۳۰ جون ۲۰۰۷
• محمود هاشمی(تهران)، عظیم قیچی ساز(تبریز)، ایرج معانی(اردبیل)، حسین مقدم(زنجان) و کوروش نگهبان(تهران) ۱۳ مرداد ۱۳۹۰
• رضا بهادرانی (کرمانشاه)، صحبت اله بهادرانی (کرمانشاه) ۱۰ مرداد ۱۳۹۱

۱۲- برودپیک ۸۰۵۱ متر

• مهدی اعتمادی فر(تهران) ۱۳۸۲
• تیم منتخب استان تهران- جلال چشمه قصابانی(همدان)- عظیم قیچی ساز(آذربایجان شرقی – تبریز)- محمود هاشمی(تهران)- هادی صابری (کرج)- علی نصیری (تهران) – محمد نادریان (تهران) ۹ مرداد ۱۳۸۷
• تیم منتخب کارگران- محمد حسن نجاریان (زنجان)- مجید مهربانی (اراک)- محمد نصیری(کرج)- مهدی سلطانی (تهران) ۹ مرداد ۱۳۸۷

۱۳- گاشربروم ۲ ۸۰۳۴ متر

• رسول نقوی(مازندران – کلاردشت)، محمد حسن نجاریان(زنجان)، حمید رضا اولنج(همدان) خرداد ۱۳۷۶
• محمود هاشمی سوقه(تهران)، عظیم قیچی ساز(تبریز)، حسین مقدم(زنجان) و لیلا اسفندیاری(تهران) ۳۱ تیر ۱۳۹۰
• مهدی قلی پور (آذربایجان شرقی – تبریز) ۱۰ مرداد ۹۱

گاشربروم ۲ قله فرعی

هیئت کوه نوردی استان تهران محمد نادریان (تهران)- مجتبی رحمان نژاد(تهران) / هیئت کوه نوردی شهرستان سراب – علیرضا جلالی (آذربایجان شرقی- سراب)، رضا بهادرانی (کرمانشاه) و ایرج معانی (اردبیل) / محمد رضا میر احمدی (گلستان – گرگان) و حسین اصغری (گلستان – گرگان)
تذکر: صعود تا زیر قله پیشین( قله فرعی) صورت گرفته

۱۴- شیشاپانگما ۸۰۲۷ متر

محمد اوراز(آذربایجان غربی- نقده) - داود خادم(تهران)- اکبر مهدیزاده(آذربایجان غربی- نقده) ۹ خرداد ۱۳۷۹ (ابهاماتی در این صعود وجود دارد، زیرا فاقد عکس و فیلم لازم برای اثبات است.)

شیشاپانگما ۸۰۰۸ متر صعود تا قله مرکزی

بابک مزارعی ساکن آمریکا ۲۰۰۱/۹/۲۹

منابع:

وبلاگ کوه قاف – رضا زارعی

کوه نیوز

وبلاگ کوهستان – رامیار

عکس از سایت شخصی عظیم قیچی ساز

منبع: کوه نوردان زرتشتی ایران

همت شمیران

عضلات گردن حمایت چی

جلوگیری از آسیب های احتمالی و درمان درد در عضلات گردن

نویسنده: Dr. Carla Cupido | مترجم: عطیه محمدشیرازی

هر چند که آسیب های عضلات گردن حمایت چی در در علم اورتوپدی عمومیت ندارد اما درد حاصل از این آسیب ها در گردن و باسن بیشتر کوهنوردان وجود دارد. ما معمولاً به جلوگیری از آسیب در هنگام صعود توجه می کنیم اما از احتمال صدمه ی مزمن ناشی از حمایت کردن چشم پوشی می کنیم. این امر می تواند بسیار زیان آور باشد، چرا که ساعات مدیدی سر به سمت عقب نگه داشته می شود و در جهت های نامتعارف پیچانده می شود که در نهایت می تواند به قسمت های حیاتی بدن شما از جمله نخاع و گردن آسیب جدی وارد کند. هر کسی که در پشت سر شما باشد و به گردن شما در زمان حمایت نگاه کند مطالبی که در بالا به آن ها اشاره شد را به خوبی لمس خواهد کرد. چشم ها به سمت هم طناب شما می چرخد، احساس نگرانی شما را فرا می گیرد، امیدوار هستید همطنابتان با عجله مسیر را تمام کند. بنابراین با توجیه این که کمتر از یک دقیقه تحمل کردن وضعیت دردناک کشیدگی پایان خواهد یافت، درد موجود در ناحیه ی گردن را تحمل می کنید.

به عنوان یک صعود کننده ما اصطلاح گردن درد را برای اشاره کردن به هرگونه درد در گردنمان یا بالای پشتمان استفاده می کنیم. ولی آسیب های متنوع و متعدی وجود دارد. متن زیر را بخوانید تا دلایل و راه حل آن را بیابید.

کشیدگی عضله:

زمانی که سر شما به صورت عمود بالای شانه هایتان قرار می گیرد، اثر جاذبه روی ماهیچه های گردن ناچیز خواهد بود. ولی، زمانی که سر شما به سمت جلو، طرفین و عقب حرکت کند به طوری که به صورت متمرکز و متعادل بالای شانه هایتان قرار نگرفته باشد، جاذبه سر سنگین شما را به سمت پایین می کشد و ماهیچه های اطراف آن به شدت برانگیخته می شوند تا گردن تان را حمایت کنند. بیش از حد قرار گرفتن در این حالت باعث بیش از حد منقبض شدن و کشیدگی عضلات می شود. این امر ممکن است زمانی که سر به سمت جلو، طرفین و عقب تر از گردن قرار گرفته است اتفاق بیفتد.

آزردگی مفاصل فاست:

مهره ها مانند بلوک هایی بر روی یک دیگر قرار گرفته اند. آن ها توسط بالشتک های کوچکی که دسیک نامیده می شوند از یک دیگر جدا شده اند. مهره ها توسط مفاصل فاست ( ^۱facet joints) که در پشت نخاع قرار گرفته اند به هم متصل شده اند. زمانی که سر شما به صورت قائم قرار گرفته، این مفاصل در بهترین فاصله از یک دیگر قرار گرفته اند. زمانی که شما به سمت پایین و به ابزار حمایت تان نگاه می کنید این فاصله افزایش می یابد(^۲flexion یا خمیدگی) و زمانی که شما به سمت بالا و به هم طنابتان نگاه می کنید این فاصله کاهش می یابد (^۳extension یا کشیدگی).

به طور مداوم به بالا نگاه کردن باعث فشردگی مفاصل فاست به یک دیگر می شود. انجام این عمل به مدت طولانی باعث ملتهب شدن مفصل می شود و پیام درد به مغز فرستاده می شود. این درد ممکن است فقط موضعی باقی بماند و یا این که بدتر شود. این شرایط ممکن است پیشرفت کند و باعث مشکلات عصبی شود. و متعاقب آن درد از محل ابتدایی خود به پایین گسترش پیدا کند و قسمت های بالایی پشت بدنه و شانه ها را دربر گیرد.

آزردگی ریشه ی عصبی:

ستون فقرات از طناب نخاعی شما حفاظت می کند. میان هر بلوک مهره ای از طناب نخاعی یک جفت عصب منشعب شده که به سمت اندام ها می رود. هر کدام از این اعصاب به بافت مشخصی از بدن (ماهیچه ها، پوست، استخوان ها و …) رفته و به کمک اعصاب دیگر باعث می شود نقط مختلف بدن ما حس کند یا حرکت کند. زمانی که در هر ناحیه ای التهاب وجود داشته باشد یا انسدادی در پیام رسانی این مسیرهای عصبی مداخله کند، پیام درد را به مغز شما ارسال می کند و شما احساس درد می کنید. انسداد ذکر شده می تواند شامل هر چیزی از التهاب گرفته تا ورم مفاصل یا فرسایش اسخوان ها باشد.

سندروم مجرای خروج سینه ای (TOS) (Thoracic Outlet Syndrome) / به دام افتادگی عصب:

زمانی که عضلات شما بیش از حد محکم می شوند می توانند اعصاب را در امتداد هم محبوس کنند. دقیقاً مانند زمانی است که طناب شما کثیف یا کهنه شده باشد و نتواند در ابزار حمایت شما به راحتی بلغزد. در واقع به علت تنگی محل یا التهاب فضای مورد نیاز عصب برای پیام رسانی صحیح به مغز کاسته شده است. یک گردن ملتهب می تواند اعصاب را در خود حبس کند. این امر می تواند در شانه، بازو و دست هم اتفاق بیفتد.

نکاتی برای پیشگیری:

تعداد مشکلاتی که ناشی از حمایت مکرر هستند و می توانند در زمان صعود مسیر خود به خود بهبود یابند کم است. از جمله سردرد ناشی از تنش عضلانی، آزردگی مفصلی و فرسودگی مفاصل. راه حل بهتر آن پیشگیری است. صرف نظر از وجود خود درد یا تشخیص آن، مراحل زیر می تواند گره گشا باشد.

1. موقعیت پاهایتان را عوض کنید: بسته به نوع صعود که ممکن است یک طول باشد یا چند طول، این امر ممکن است مقدور نباشد. به هر حال زمانی که شما موقعیت ایستادن خود روی زمین را عوض می کنید می توانید زاویه ی نگاه به هم طنابتان را هم عوض کنید.
2. گردنتان را حرکت دهید: هر چه قدر بیشتر گردنتان را به اطراف حرکت دهید، همان قدر هم گردنتان با شما کمتر دشمنی می کند! مراقب باشید زمانی که برای هم طنابتان واجب است به او نگاه کنید ولی پس از این که طناب را به داخل کارابین کوئیک درا انداخت، یا زمانی که دارد استراحت می کند، با خستگی گردنتان مقابله کنید. به این صورت که به ترتیب به بالا و پایین نگاه کنید، سرتان را به گونه ای کج کنید که گوش سمت راستتان به شانه ی راستتان نزدیک شود و این عمل را با سمت چپ نیز تکرار کنید. سرتان را به راست و چپ بچرخانید. تغییر دادن موقعیت پر اهمیت ترین کاری است که شما می توانید برای جلوگیری از گردن درد از آن استفاده کنید.
3. از توپ استفاده کنید: دو توپ تنیس در یک جوراب می تواند بهترین دوست شما بر روی یک تخته سنگ شود. به پشت دراز بکشید و توپ های موجود در یک جوراب را در پایین جمجمه ی خود زیر قسمت نرم قرار دهید به گونه ای که هر توپ در یک طرف ستون فقراش شما و زیر قسمت نرم گردنتان قرار گیرد. به آرامی گردن خود را پا توپ ها ماساژ دهید یا مناطق گردن خود را با توپ ها محدود کنید و روی آن ها دراز بکشید تا آن ها به ریلکس شدن گردنتان کمک کنند. جوراب از قل خوردن توپ ها به اطراف جلوگیری می کند. به نوع دردی که با استفاده از این روش تجربه می کنید دقت کنید: اگر درد حاد و غیر قابل تحمل است، این درمان را متوقف کنید و یک روز دیگر آن را امتحان کنید. اگر دردناکی و سفتی گردن معمولی است، این روش موثر خواهد بود و شما احساس تجربه ی یک ماساژ مفید را خواهید داشت.
4. بین حمایت ها استراحت کنید: آیا شما بدون این که ذره ای به بدن تان استراحت بدهید تا توان خود را مجدداً به دست بیاورید، پی در پی اقدام به صعودهای مکرر می کنید؟ البته که نه! حمایت کردن هم تفاوت زیادی با این موضوع ندارد. همان گونه که هنگام صعود عضلات منقبض کننده ی بازو و ساعد فشار بسیاری را تحمل می کنند، در هنگام حمایت هم ماهیچه های کوچک گردن مجبور به کار سخت در زمانی طولانی می شوند. در حد فاصل میان هر حمایت کشش های ملایمی انجام دهید و یا از توپ های تنیسی که قبل تر توضیح داده شد استفاده کنید. معمولاً زمان استراحتی که شما در اختیار دارید طولانی نیست و شاید چند دقیقه ی کوتاه باشد، ولی ماهیچه ها و مفاصل شما نیاز به مقداری زمان دارند تا از آن حالت انقباضی که در هنگام موقعیت حمایت پیدا کرده اند رهایی یابند.
5. عضلات گردن خود را قوی کنید: یک گردن قوی به تعادل داشتن سر سنگین شما کمک می کند و آسیب های ناشی از حمایت کردن را کاهش می دهد. پس در خانه با روش “برآمدگی های چانه ای شکل (chin tucks)” تمرین کنید. به صورت عمود بنشینید یا بایستید سپس سرتان را به سمت عقب تا بالای فاصله ی میان شانه های تان بکشید و با بالا بردن شانه هایتان سرتان را در بین دو برجستگی ایجاد شده بین آن ها قرار دهید. به بالا یا پایین نگاه نکنید. برای سه ثانیه نگه دارید و در هر دوره ۱۵ تا ۲۰ بار تکرار کنید. در مجموع سه دور این کار را انجام دهید. شما می توانید این کار را زمانی که روی زمین دراز کشیده اید انجام دهید. گردن خود را به زمین بفشارید و مجددا مانند حالت نشسته یا ایستاده با شانه هایتان دو برآمدگی برای قرار گرفتن سرتان درست کنید.

اگر هنوز هم درد مزمن دارید در مورد درمان های زیر از پزشکتان مشورت بخواهید:

1. تکنیک شل کردن فعال ((Active Release Technique (ART): با شل شدن میوفسیکال ((myofascial) بافت ماهیچه ای همراه با بافت فاسیکال^۴ که زیر پوست شما قرار دارد) ، بافت آسیب دیده ی آن نیز آرام تر می شود. این روش به طرز شگفت انگیزی بر روی عضلات سفت شده در سر تا سر بدن عمل می کند. زمانی که عضلات سفت شده شل می شوند، درد مفصلی آن ناحیه هم می تواند کمتر شود.
2. تکنیک گراستون (Graston): این تکنیک محبوبت زیادی در درمان های ورزشی پیدا کرده است. در این روش برای مدیریت کردن بافت آسیب دیده ی فاسیکا از شش ابزار فلزی ضد زنگ استیل استفاده می شود. با قرار دادن این ابزاها به صورت مستقیم فشار بر روی ناحیه ی تحت تأثیر کم می شود.
3. فیزیوتراپی: به حرکت درآوردن مفصل و متعادل کردن با یک دستورالعمل مجاز توسط یک شخص ماهر می تواند یک راه بسیار موثر برای مدیریت کردن نوع خاصی از دردهای مفصلی باشد.
4. طب سوزنی: می تواند یک پیشنهاد خوب و مثبت برای عضلات سفت شده و دردهای مفصلی باشد.

در نهایت دکتر کوپیدو کوهنورد، مربی یوگا و ماساژور در انگلستان، کلومبیا و کانادا، معتقد است آموزش صبر مهم ترین بخش درمان آسیب ها و معالجه است.

توضیحات:

1. مفصل فاست (apophyseal) یک مفصل حقیقی بوده که دارای کپسول مفصلی، غشاء سینوویوم، غضروف و رباط ‌های مفصلی است. این مفاصل در نواحی مختلف ستون فقرات به طریقی خاص قرار می‌گیرند، به طوری که حرکات ستون مهره‌ها ممکن است در یک جهت خاص تسهیل و یا محدود گردد. فاست‌ها نسبت به خط افقی در فقرات گردنی با زاویه ۴۵ درجه، در ناحیه پشتی با زوایه ۶۰ درجه و در قسمت کمری با زاویه ۹۰ درجه قرارمی گیرند. بنابراین در فقرات گردنی، حرکات در جهات مختلف قابل انجام است. در ناحیه ی فقرات پشتی، خم شدن به جلو و راست شدن به عقب محدود بوده، ولی خم شدن به طرفین (lateral flexion) و چرخش (rotration) قابل انجام است. دامنه ی حرکتی در ستون فقرات کمری در جهت خم و راست شدن به جلو و عقب آسان تر صورت می‌گیرد، ولی حرکات چرخشی و خم شدن طرفین محدود می‌گردد.
   
2. این حالت در زمان منقبض شدن ماهیچه ی حمایت کننده ی آن رخ می دهد.
3. این حالت در زمان منبسط شدن ماهیچه ی حمایت کننده ی آن رخ می دهد.
4. فاسیکا یک لایه از بافت فیبروزی است. از نوع بافت همبند متراکم منظم است که دور ماهیچه ها، دسته جات ماهیچه ای، رگ های خونی و اعصاب را احاطه می کند.

منابع:

متن اصلی و تصاویر: www.climbing.com

توضیحات: www.wikipedia.com

تصاویر توضیحات: www.sportsinjuryclinic.net

www.iranorthoped.ir

تماس با ما: [e-mail]

(کارگروه ترجمه ی گروه کوهنوردی همت شمیران)

هرگونه کپی برداری جزئی یا کلی از این مقاله با ذکر دقیق منبع بلامانع است.

کـوه های دهگانه برتـر و دیـدنی ایـران !

انجمن پزشکی کوهستان ایران: ایران ما به سواحل شمال، مشهد و شیراز خلاصه نمی شود بلکه هزاران مکان دیدنی مذهبی، تاریخی و طبیعی در آن یافت می شود که شاید اسم آنها به گوش شما هم نرسیده باشد. برای رسیدن به این زیبایی ها فقط کافیست چشم هایتان را باز کنید و به جستجو بپردازید. حتما شگفت زده خواهید شد. در این مطلب شما را با 10 کوه برتر و دیدنی ایران آشنا می کنیم.

1. دماوند

کوه دماوند بلندترین کوه ایران و همچنین بزرگترین آتشفشان خاورمیانه است. این کوه در بخش مرکزی رشته کوه البرز و بخش لاریجان شهرستان آمل قرار دارد. اگرچه این کوه از لحاظ تقسیمات کشوری جزء رشته کوه های البرز است اما در روزهای صاف و آفتابی در تهران، قم و ورامین هم قابل رویت است.

این کوه اولین اثر طبیعی است که در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و در اساطیر و کتاب های متعدد از آن نام برده شده است. این کوه به عنوان بلندترین کوه کشور همواره مورد توجه کوهنوردان بوده است. همچنین دماوند دارای چشمه‌های آب گرم لاریجان، اسک و وانه است.

2. دنا

دِنا بلندترین قله رشته‌کوه‌های زاگرس در باختر ایران و در باختر مرکز فلات ایران است. بلندای این قله ۴۴۴۸ متر است و در ۳۵ کیلومتری شمال غربی شهر یاسوج در شهر سیسخت جای گرفته ‌است.
شهرستانی که این قله در آن قرار دارد نیز شهرستان دنا نام دارد. بارش سالانه در این قله از ۶۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی‌متر است و رودهای بسیاری نیز از آن سرچشمه می‌گیرند.

3. زرد کوه

زرد کوه بختیاری با حداکثر ارتفاع بیش از ۴۲۰۰ متر دومین کوه زاگرس از نظر ارتفاع (پس از دنا) است.

این کوه در نزدیکی کوهرنگ در استان چهار محال و بختیاری در ایران قرار دارد. رشته کوه های زرد کوه بختیاری در جنوب غربی ایران و از انتهایی‌ترین قسمت غربی استان چهارمحال و بختیاری تا شرق و شمال شرق خوزستان امتداد یافته ‌است. این رشته کوه یکی از غنی‌ترین ذخایر طبیعی آب ایران است و دو رودخانه پرآب کشور (کارون و زاینده‌رود) نیز از دامنه‌های آن سرچشمه می‌گیرند.

از قلل زیبا و معروف آن می‌توان به شاه شهیدان، زرده، دوزرده، هفت‌تنان، کلونچین و کینو اشاره کرد. در این میان، قلّه کلونچین، با ارتفاع ۴۲۲۱ متر بلندترین قله زردکوه بختیاری است. همچنین قله شاه شهیدان هم ۴۱۵۰ متر بلندی دارد.

4. تفتان

تَفتان نام تنها آتشفشان فعال در سراسر ایران است. این کوه در منطقه جنوب شرقی ایران، در استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته ‌است. این قله در حدود چهار هزار متر از سطح آب‌های آزاد ارتفاع دارد و بلندترین قله در منطقه جنوب شرقی ایران است. نزدیکترین شهر به تفتان خاش نام دارد. تفتان در زبان پارسی به معنای مکان گرما است.

این آتشفشان فعال است و گازهای گوگرد در دهانه آن منتشر می‌شوند. کوهنوردان عموما از یال غربی صعود می‌کنند که پناهگاه مجهزی ساخته شده ‌است. به دلیل وزش بادهای سنگین و سرد در فصل زمستان عموماً صعود به این قله بسیار دشوار است.

5. توچال

توچال قله‌ای در شمال تهران و به ارتفاع ۳۹۶۲ متر می‌باشد که بخشی از دامنه رشته‌کوه‌های البرز است. دامنه جنوبی توچال مجاور با شهر تهران و قله آن مشرف به این شهر است. مشهورترین و پر رفت و آمدترین پناهگاه‌ها و جان‌پناه‌های توچال به ترتیب از شرق به غرب کلک‌چال، شروین، شیرپلا، ایستگاه پنجم تله کابین، اسپیدکمر و پلنگ‌چال هستند که همگی آن‌ها مشرف به تهران هستند.

پیست اسکی و تله کابین توچال

تله‌کابین توچال دارای سه خط اصلی و سه خط تله‌سی‌یژ و یک خط تله‌اسکی می‌باشد. روی هم رفته درازای سه خط اصلی این تله‌کابین، نزدیک به ۷۵۰۰ متر است که در میان تله‌کابین‌های نصب شده در دنیا یکی از طولانی‌ترین خطوط تله‌کابین پیوسته به شمار می‌رود. ایستگاه سوم این تله کابین در ارتفاع ۲۰۰۰ متری از سطح دریا، ایستگاه پنجم در ارتفاع ۳۰۰۰ متری و ایستگاه هفتم در ارتفاع ۳۷۰۰ متری از سطح دریا است.

کار ساخت تله‌کابین توچال، در سال ۱۳۵۳ به دست بهمن باتمانقلیچ و با همکاری شرکت فرانسوی "پوما" و شرکت اتریشی "دوپل مایر" آغاز شد و در سال ۱۳۵۷ پایان یافت. از سال ۲۰۰۳ مهمان‌پذیری به نام "هتل توچال" در ایستگاه هفتم تله‌کابین توچال تکمیل و راه‌اندازی شده‌ است. نمای این هتل از چوب بوده و به دامنه شمالی توچال و دامنه جنوبی البرز مرکزی و قلل آزادکوه و خلنو اشراف دارد. قدیمی‌ترین جان‌پناه کوهنوردی ایران (اسپید کمر) در جنوب قله توچال و شرق ایستگاه ۵ قرار دارد.

6. اشتران‌ کوه‌

اشتران کوه‌، از بلندترین‌ رشته‌ کوه‌های‌ کوهستان‌ زاگرس است‌. این‌ رشته‌ کوه‌ بخشى‌ از چین‌خوردگى‌ زاگرس‌ (میانى) است‌ که‌ در امتداد شمال‌ باختری‌ - جنوب‌ خاوری‌ به‌ طول‌ حدود 50 کم و عرض‌ حدود 2 تا 11 کم در فاصله دو شهرستان‌ دورود و الیگودرز از استان‌ لرستان‌ قرار گرفته‌ است‌، به‌ گونه‌ای‌ که‌ از 10 کیلومتری‌ جنوب‌ خاور شهر دورود آغاز، و به‌ جنوب‌ روستای‌ چقاگرگ‌ منتهى‌ مى‌شود. رودهای‌ کوچک‌ بسیاری‌ از این‌ قله‌ها سرچشمه‌ مى‌گیرند که‌ مهره‌ زرین‌، ماربره‌، گهررود، دره‌ دایى‌ و دره‌ دزدان‌ از آن‌ جمله‌اند. دریاچه گهر در یکى‌ از دامنه‌های‌ جنوب‌ باختری‌ اشتران‌کوه‌ و در دره گهررود قرار دارد.

دامنه‌های‌ اشتران‌ کوه‌ از دیرباز محل‌ استقرار برخى‌ طوایف‌ بوده‌ است‌؛ خاندان‌ فضلویه‌ که‌ از کردهای‌ شام‌ شمرده‌ مى‌شدند، پس‌ از مهاجرت‌ از آنجا و عبور از میافارقین‌ و آذربایجان‌، دامنه‌های‌ شمالى‌ اشتران‌کوه‌ را به‌ عنوان‌ محل‌ استقرار خود برگزیدند. آنان‌ بعدها به‌ اتابکان‌ لرستان‌ شهرت‌ یافتند. مراتع‌ دامنه‌های‌ اشتران‌ کوه‌ مورد استفاده عشایر این‌ ناحیه‌ است‌. اشتران‌ کوه‌ و به‌ ویژه‌ دریاچه گهر دارای‌ جاذبه‌های‌ طبیعى‌ بسیاری‌ است.‌ این رشته کوه از لحاظ گونه‌های جانوری و گیاهی جزء مناطق حفاظت شده است و در سال ۱۳۴۸ جزء محیط زیست جهانی قرار گرفت.

از گونه‌های جانوری آن می‌توان به خرس قهوه‌ای، روباه، کفتار، گراز، گرگ خاکستری، بز کوهی، قوچ و از پرندگان می‌توان به عقاب، کبک، جغد، اردک و شاهین اشاره کرد که همگی تحت حفاظت محیط زیست می‌باشند. در اشتران کوه پسته کوهی به فراوانی یافت می‌شود و پوشش گیاهی متنوع آن اعم از گون، ریواس و استپ‌ها در شیب ملایم بعضی نقاط و گل‌های طبیعی و خودرو محل مناسبی برای جانوران ساکن در اشترانکوه ‌است که در آن زاد و ولد کرده و از آنان تغذیه می‌کنند.

7. بی‌بی شهربانو

کوه بی‌بی شهربانو در جنوب شرقی تهران قرار دارد. در دامنه‌های کوه ری و بر فراز صخره‌ای کوهستانی، بنایی گنبدی مینایی به نام بقعه بی‌بی شهربانو واقع است. پایین پله‌های بقعه بی‌بی شهربانو و در سمت راست غاری به چشم می‌خورد که مدخل تنگ و باریکی دارد. داخل غار نیز برای نذر شمع روشن می‌کنند. در قسمتی از این غار پنجره‌ای مشبک قرار دارد. در این کوه ساختمانی کهن به نام بقعه بی‌بی‌شهربانو وجود دارد. آثار باقی‌مانده از بافت تاریخی ری که دیوار اصلی برج و باروی این شهر بوده در شمال روی بلندی‌های چشمه علی تا غرب کوه بی بی شهربانو، ادامه می‌یابد.

 

8. کوه سبلان

سبلان با تلفط ترکی آذربایجانی ساوالان و در تالشی سفلون، نام کوهی است مرتفع در شمال غرب کشور و در استان اردبیل. سبلان سومین قله بلند ایران و یک کوه آتشفشانی غیر فعال است. ارتفاع قله این کوه ۴۸۱۱ متر است و در بالای قله آن دریاچه کوچکی قرار دارد. کوه سبلان در شمال شرقی و در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی مشگین شهر قرار دارد.

سبلان به خاطر آبگرم‌های طبیعی دامنه کوه، طبیعت تابستانی زیبا و پیست اسکی معروف الوارس مورد توجه گردشگران است. در جبهه غربی، قله سلطان و در کنار جانپناه سنگی به شکل عقاب قراردارد که در طول زمان به نمادسبلان تبدیل شده است. این قطعه سنگ که به واقع اعجاز طبیعت است به شکل عقابی است که نشسته و سر را به جانب شرق چرخانده است.

این کوه در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۵۰ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۸درجه و ۱۷دقیقه شمالی قرار گرفته ‌است. برای این کوه عظیم ۶۰ کیلومتر طول و ۴۵ کیلومتر پهنا تخمین می‌زنند و سطحی که به وسیله آن در آذربایجان قرارگرفته نزدیک به ۶۰۰۰ کیلومترمربع است. سلسله کوه‌های سبلان به طور کلی سه قله معروف دارد قله بزرگ آن به سلطان و دو قله دیگر به هرم و کسری مشهورند.

امتداد سبلان شرقی - غربی است و از شرق و شمال و جنوب کوهی به نام قوشه داغ آن را به رشته کوه ارسباران متصل می‌کند. قسمت شرقی کوه سبلان به قله آتشفشان سبلان که در ارتفاع ۴۸۱۱ متری قرار دارد منتهی می‌شود. در قله آن دریاچه‌ای زیبا به چشم می‌خورد و تمام قلل سبلان در ایام سال پوشیده از یخ و برف‌های دائمی است.

9. سهند

سهند نام قله‌ای در جنوب شهر تبریز دراستان آذربایجان شرقی است. ارتفاع کوه سهند از سطح دریا 3695 متر می‌باشد و مخروطی بسیار پهن و گسترده دارد که از توف‌ها و خاکسترهای فوران تشکیل گردیده و بر اثر آب‌های جاری دره‌های تنگی در آنها ایجاد شده است.

سهند در زمره کوه‌های رشته کوه‌های البرز است که در شمال مراغه و از غرب به شرق کشیده شده و بلندترین قله آن جام نام دارد که ۳۷۱۰ متر ارتفاع دارد. سهند و جام دو قله به هم چسبیده این رشته کوه می‌باشند. سهند در تمام سال پوشیده از برف است. دامنه‌های سهند در طول سال پوشیده از گل و ریحان و لاله واژگون است.

کوهستان سهند بعد از سبلان یکی از بزرگترین و مهمترین برجستگی‌های آذربایجان و از معروفترین کوه‌های آتشفشان و خاموش ایران است که در 50 کیلومتری جنوب تبریز و 40 کیلومتری شمال مراغه قرار گرفته است. قله منفرد و آتشفشانی خاموش سهند در میان جلگه آذربایجان قد برافراشته است این کوهستان آتشفشانی خاموش شبیه آرارات و البرز و سبلان بوده خط فاصل بین دو توده خروجی البرز و توده ارمنستان به وجود آمده است.

ارتفاع متوسط سهند 1400 تا 2200 متر بوده که در آن بریدگی‌های سخت، دامنه‌هائی با شیب تند با تنگه‌های باریک و رشته کوه‌ها کشیده شده در موازات یکدیگر به وجود آمده است. در این تنگه‌های کوهستانی رودخانه‌های پر آبی به سوی دو آبگیر عمده آذربایجان یعنی دریاچه ارومیه و دره قزل اوزن جریان دارند.

جهت رشته کوه‌های سهند اکثراً شرقی - غربی است ولی در مجموع کوه‌های سهند به صورت شعاعی در جهت مساوی کشیده شده‌اند. حد شرقی سهند، شهرستان هشترود تا دره قزل اوزن و حد غربی آن سواحل شرقی دریاچه ارومیه می‌باشد.

10. كوه‌های مریخی

حدود 40 تا 50 كیلومتر پس از چابهار به سمت بندرگواتر، كوه‌هایی در سمت چپ جاده نمایان می‌شود كه به كوه‌های مینیاتوری یا مریخی معروفند. وجود این كوه‌های منحصربه‌فرد با توجه به منظره كاملا متفاوتی كه در سمت راست جاده و رو به‌سوی دریا وجود دارد، باعث می‌شود تا یكی از زیباترین جاده‌ها و مناظر طبیعی استان سیستان و بلوچستان به‌وجود آید كه به دلیل عدم معرفی، كمتر مورد بازدید قرار گرفته‌اند.

این كوه‌ها كه از منحصربه‌فردترین كوه‌های ایران است، به ثبت و حفاظت محیط زیست نیز در نیامده‌اند تا دست کم به این وسیله نامشان در فهرست مناظر زیبا و بی‌نظیر ایران به‌جا گذاشته شود. كوه‌های مریخی مناظری از کوه‌های کره ماه را برای انسان تداعی می‌کنند و جنس رسوبی آنها و همچنین فرسایش خاص كوه‌ها موجب ایجاد شیارها و تراش‌های زیبایی شده است که گویی نقاشی ماهر آنها را به تصویر کشیده است.

این کوه‌ها كه چاک چاک هستند و شکل‌های نامانوس دارند و فاقد پوشش گیاهی هستند و به خاطر غیرعادی بودنشان، در سال‌های اخیر و در میان گردشگران، به کوه‌های مریخی شهرت یافته‌اند، نمونه‌های بدبوم (بدلند) هستند که پدیده بوم‌شناختی ویژه‌ای است.

رنگ تقریبا سفیدرنگ کوه (چیزی میان طوسی و سفید) با واریزه‌های بسیار در پای ‌آن، وجود گرما و حرارت و شرجی هوا و رطوبت نسبتا بالا و سوی دیگر آن دریا که به‌این منظره آغوش گشوده است، مناظری رویایی و تخیلی را در ذهن بیننده پدید می‌آورد. همین منظره منحصربه‌فرد كه جاده چابهار ـ گواتر آن را به دو نیم تقسیم كرده، باعث شده تا این جاده به یكی از زیباترین جاده‌های ایران تبدیل شود. یك‌سو كوه‌های مخروطی مریخی با آن رنگ خاكستری خیال‌انگیز و سوی دیگر دریای سبز و ماسه‌های اندكی سرخ با درختچه‌های بیابانی در كرانه آن. دشت كه در میان جاده آبگیر می‌شود، تالاب‌هایی را پدپد می‌آورد، كه در سوی دریا صورتی است و در سوی كوه خاكستری مایل به سفید. جایی كه به آن تالاب صورتی می‌گویند. این جاده كه با سراشیبی‌ها و سربالایی‌های بسیار، نمایان شدن گاه‌به‌گاه دریا در سمت چپ و نظاره منظره از ارتفاع، از جاذبه‌های خاص گردشگری در استان سیستان و بلوچستان است.
با تشکر از پرشین استار

منبع: انجمن پزشکی کوهستان ایران